Twórczość zespołu Kult, powstałego w latach 80. ubiegłego wieku, jest jedną z najbardziej znanych i przełomowych dla polskiej muzyki rockowej. Odważne teksty Kazika Staszewskiego, czerpiące zarówno z punkowej ideologii, jak i motywów religijnych, stały się polem dla krytyki instytucji ograniczających wolność jednostki. Działalność Kultu nie była jedynie artystycznym eksperymentem, lecz świadomym aktem sprzeciwu wobec realiów życia w państwie komunistycznym. Przyjrzyjmy się więc historii powstania zespołu, charakterystyce jego twórczości i wpływowi na współczesną scenę muzyczną Polski.
Rok 1982 i początki działalności Kultu
Powstanie zespołu Kult przypada na rok 1982, kiedy to Kazik Staszewski i Piotr Wieteska połączyli swoje siły w celu realizacji wizji powstania nowego zespołu, którego nazwę wymyślił przyjaciel muzyków, Tomasz Hurnung. Zespół ten powstał ze starego składu grupy Novelty Poland i pierwotnie składał się z muzyków: wokalisty i autora tekstów Kazika Staszewskiego, gitarzysty Tadeusza Bogdana, perkusisty Dariusza Gierszewskiego i nowego nabytku: basisty Piotra Wieteski.
Jak wyglądała początkowa recepcja zespołu, który dziś uważany jest za kolebkę polskiego rocka? Na debiutancki koncert Kultu, który miał miejsce w warszawskim klubie Remont, przyszło zaledwie 14 osób, co nie zapowiadało przyszłego, wielkiego sukcesu zespołu.
Proces twórczy w walce z władzą komunistyczną. Jak Kult wymykał się cenzurze?
Kult, mimo skromnych początków, szybko zjednał sobie rzesze fanów dzięki odważnym tekstom piosenek, które otwarcie komentowały bolączki życia w realiach systemu socjalistycznego. Wyraźnie widać to na przykładzie utworu „Polska”, uznawanego za nieformalny hymn młodzieży dorastającej w latach 80. Jest to bezpośredni i brutalny komentarz polskiej krajobrazu społecznego „tak brzydkiego, że pękają oczy” oraz wszechobecnych w nim przemocy i dewocji:
Koncerty popołudniowe
Pełne bezmózgów w służbie porządkowej
Patrzą wokoło, bo swędzą ich ręce
Kochają bić coraz więcej i więcej
Znowu wieczorne przygody
Gdy wchodzę na kamienne schody
Zaczepia mnie pijanych meneli wielu
Jutro spotkają się w kościele
Nie wydaje się zaskakującym fakt, że antysystemowy wydźwięk tekstów zespołu Kult nie umknął przed czujnym okiem cenzury. Kazik Staszewski w rozmowie z Katarzyną Nosowską w ramach audycji prowadzonego przez nią i jej syna podcastu Bliskoznaczni, skomentował swoje arbitralne podejście do rozmów z pracownikami Głównego Urzędu Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk:
„Szedłem do dwóch chłopów, było dwóch cenzorów od muzyki rockowej (…) Ja miałem jedną taką żelazną zasadę, że nie pozwalam sobie ingerować w teksty.„
Skąd ona się wzięła? Muzyk wspomina swoje doświadczanie z odsłuchem w radiu piosenki Klausa Mittfocha o tytule „Strzelby”, której refren z tekstu: „Ogniowe strzelby, noże i pały, złym monopolom na zgon”, został zmieniony na „Ogniowe strzelby złotych pomysłów, złym monopolom na zgon”. Kazik mówił dalej:
„Ja sobie wtedy uświadomiłem, że zmiana nawet paru wyrazów może u słuchacza spowodować w ogóle bardzo duży dysonans poznawczy (…).„
Zdecydowane podejście wokalisty zespołu Kult skutkowało wielokrotnym odrzucaniem przez cenzorów ich tekstów, ostatecznie jednak w 1987 roku udało się wydać debiutancki album zatytułowany „Kult”.
Wpływy muzyczne, punkowe inspiracje i motywy zawarte w tekstach Kultu
Charakterystyczne brzmienie zespołu Kult wynika z fuzji różnych gatunków muzycznych, w tym: nowej fali, punka, rocka psychodelicznego i jazzu. Bardzo wyraźny w twórczości zespołu jest wpływ ideologii punkowej i wynikający z niej otwarty sprzeciw wobec instytucji ograniczających wolność człowieka. Stąd symptomatyczna dla Kultu niechęć wobec obłudy instytucji Kościoła katolickiego, wojska i milicji.
Mimo otwartej krytyki mankamentów organizowanych form religii, twórczość Kultu przesiąknęły motywy biblijne, które zostały wprowadzone do zespołu przez członków blisko związanych z ruchem Świadków Jehowy. Piotr Wieteska i trębacz Jacek Szymoniak zrezygnowali z kontynuowania kariery muzycznej, aby głosić Słowo Boże.
Wątki religijne pełniły w twórczości zespołu Kult podwójną rolę. Z jednej strony, były gruntem dla rozważań na temat podstawowych problemów ludzkiego doświadczenia. Jednocześnie, służyły krytyce instytucji religijnych, które propagowały wszechobecne postawy dewocji i religijnej obłudy, bardziej niż szczerej pokory wobec religii i cicho praktykowanej wiary. Przykładami utworów o tej tematyce są: „Mędracy”, „Religia Wielkiego Babilonu”, „Poznaj swój raj”, „Psalm 151” czy „Maria ma syna”.
Współczesna twórczość zespołu Kult i tymczasowe zawieszenie działalności
Współczesna działalność zespołu Kult stanowi kontynuację ideowej i artystycznej linii wypracowanej w latach 80., choć funkcjonuje już w zupełnie odmiennych realiach społeczno-politycznych. Najnowszym albumem zespołu Kult jest „Ostatnia płyta”, która ukazała się w 2021 roku. Co ciekawe, płyta zawiera fragmenty pamiętnika pisanego przez Kazika w 1979 roku, w okresie formowania się jego pierwszego zespołu Poland.
Ostatnia trasa koncertowa przyniosła zmiany w działalności zespołu, wynikające z problemów zdrowotnych wokalisty. W grudniu 2025, drugi rok z rzędu, Kult miał występować na Teneryfie, niestety wydarzeniu towarzyszyły poważne komplikacje. Kazik Staszewski musiał zmierzyć się z komplikacjami po zabiegu usunięcia wyrostka robaczkowego, na skutek czego trafił na Oiom i nie był w stanie wystąpić na koncercie.
Kazik Staniszewski ogłosił publicznie, że operacja została wykonana nieprawidłowo, co doprowadziło poważnych problemów zdrowotnych i podejrzenia sepsy. Aktualnie, zespół ogłosił zawieszenie działalności, która potrwa przynajmniej do końca wiosny 2026 roku.
Źródła:
- Kult, https://pl.wikipedia.org/wiki/Kult_(zesp%C3%B3%C5%82_muzyczny), [dostęp: 7.01.2026].
- M. Woźniak, Kult (zespół Muzyczny), https://znaki.fm/pl/teams/kult-zespol-muzyczny/, [dostęp: 7.01.2026].
- Kult – życie i twórczość, https://culture.pl/pl/tworca/kult, [dostęp: 7.01.2026].
- Kult odwołuje występy z Kazikiem. Zespół wydał komunikat, https://polskieradio24.pl/artykul/3619033,kult-odwoluje-wystepy-z-kazikiem-zespol-wydal-komunikat, [dostęp: 7.01.2026].
- Bliskoznaczni, „SZTUKA JEST TYM, CO SIĘ WMÓWI LUDZIOM, ŻE JEST SZTUKĄ” – KAZIK, https://youtu.be/xzRC_2V8zuM?si=euE8gPbsEpQ1GAwK, [dostęp: 7.01.2026].
- Uwaga! TVN, Kazik Staszewski o swoich problemach z prawem, wczesnym ojcostwie i karierze w Polsce, https://youtu.be/L8yNQcmCglQ?si=PuFD3JBrIL7OZLDF, [dostęp: 7.01.2026].
- Polska (piosenka), https://pl.wikipedia.org/wiki/Polska_(piosenka), [dostęp: 7.01.2026].
- S. Kurczuk, Kult mocno inspirował się Biblią. Jeden z członków został świadkiem Jehowy, https://www.antyradio.pl/muzyka/Rock-News/kult-motywy-biblijne-w-tworczosci-zespolu, [dostęp: 8.01.2026].
