Warszawski zespół punkowy Dezerter do dziś zrzesza fanów reprezentujących rozmaite pokolenia, tworząc przestrzeń do ekspresji i nieskrępowanego wyrażania dążenia do wolności i niezależności. Na przestrzeni ponad czterech dekad grupa konsekwentnie buduje własną narrację, nie dostosowując się do obowiązujących trendów ani oczekiwań rynku. Oto historia zespołu Dezerter.
Powstanie i początki Dezertera (1981-1983)
W maju roku 1981 powstaje zespół SS-20. W skład założycielski wchodzą: Robert „Robal” Matera (gitarzysta), Krzysztof Grabowski (perkusista, autor tekstów), Dariusz Stepnowski (basista). Pierwsza nazwa zespołu – SS-20 – nawiązuje do rosyjskiej broni atomowej, znajdującej się w tamtych czasach na terenie Polski. Od początku nazwa ta stanowi przedmiot sporu, jest cenzurowana w prasie, nieakceptowana przez ówczesne władze.
Już w 1982 roku Dezerter (ówczesny SS-20) występuje na festiwalu w Jarocinie. Funkcjonujący w tamtych latach pod nazwą Ogólnopolski Przegląd Muzyki Młodej Generacji to ogromne wydarzenie dla świata muzyki rockowej. Członkowie zespołu widzą więc pierwszą szansę na występ dużego kalibru. Wydarzenie w Jarocinie jest wyjątkowe, ponieważ to jedna z niewielu przestrzeni stosunkowo wolnej ekspresji: cenzura ma bardzo ograniczony wpływ na występy grup, które mogą pozwolić sobie na ekstrawaganckie kreacje sceniczne i nieskrępowane wyrażanie poglądów.
Lata 1984-1989: festiwal w Jarocinie, cenzura i wydanie pierwszych albumów
Tak jak oczekiwano, wraz z występem na największym w kraju rockowym festiwalu, popularność zespołu wzrasta, a wraz z nią wzrasta niechęć wobec nazwy SS-20. Muzycy zmuszeni są do jej zmiany, o czym Grabowski opowiada w wywiadzie dla tygodnika Interia:
Nazwa ma swój początek w głębokich latach 80., gdy Polską rządziła junta wojskowa. Nawet wtedy nie chodziło to, żeby nie iść do Ludowego Wojska Polskiego, tylko żeby pokazać fucka generałom. A przez te wszystkie lata, by być poza głównym nurtem społecznym.
Lato 1984 roku, Dezerter ponownie występuje na festiwalu, tym razem wdając się w poważną sprzeczkę z jego organizatorami. Początek sierpnia przynosi do Jarocina nie tylko tysiące fanów, ale i nieznośny upał. Kurz spod sceny unosi się już na wysokości twarzy, utrudniając zarówno granie, jak i odbiór koncertu. Zespół, świadomy warunków panujących pod sceną, próbuje znaleźć rozwiązanie, które poprawiłoby komfort publiczności. Spór rozgrywa się przy włączonych mikrofonach, dlatego całą sytuację słyszy kilkudziesięciotysięczna publiczność.
W obliczu zaistniałej sytuacji publika mobilizuje się, popierając inicjatywę muzyków. Energia w trakcie tego występu jest unikatowa, do tej pory ten właśnie koncert uznawany jest za jeden z najlepszych w wykonaniu Dezertera.
W roku 1987 członkowie zespołu przystępują do pracy nad wydaniem debiutanckiego albumu. Planowany tytuł płyty, Kolaboracja, zostaje zakwestionowany przez cenzurę, co zmusza muzyków do wydania albumu pod nazwą Dezerter. Ingerencje cenzorskie nie kończą się jednak na samej nazwie. Fragmenty utworów uznane za niepożądane zostają celowo zagłuszone krótkimi sygnałami dźwiękowymi, które paradoksalnie stają się dodatkowym komentarzem do realiów, w jakich powstaje płyta.
Lata 1990-2000: ekspansja, zagraniczne koncerty i nowe brzmienia
Lata 90. to zdecydowany okres świetności Dezertera, którego działalność zaczyna wychodzić poza granice kraju. W 1990 roku zespół intensywnie koncertuje za granicą, występując m.in. w Europie Zachodniej oraz w Japonii, gdzie gra koncerty w największych miastach. W 1993 zespół angażuje wokalistkę Hey’a, Katarzynę Nosowską, z którą występują reinterpretując swoje starsze utwory.
„Jak stać się doskonałym, męskim pięknym silnym. Którędy dojść do celu i zawsze być niewinnym. Spytaj milicjanta, on Ci prawdę powie. Spytaj milicjanta, on Ci wskaże drogę” – śpiewał Dariusz Hajn w kawałku „Spytaj milicjanta”. Przekaz Dezertera od zawsze bazował na poczuciu absurdu rzeczywistości, na obserwacji otaczającego chaosu i opresyjnych struktur władzy. Tym właśnie zespół zjednał sobie punkową publiczność – komentując głośno realia niekiedy niełatwe do opisywania.
Współczesna działalność zespołu Dezerter
Do dziś Dezerter pozostaje jednym z największych polskich zespołów punkowych, obok KSU, Brygady Kryzys czy Armii, zrzeszając fanów w różnym wieku, o czym mówił dla Interii Grabowski:
W tej chwili mamy na koncertach trzy pokolenia: nasze, średnie i nastolatków. To nie jest tak, że tkwimy w świadku przykurzonych starych punków. Jesteśmy dość otwartym zespołem, któremu zdarza się wystąpić na bardziej mainstreamowych imprezach.
W 2023 roku zespół zdobył trzeciego już w swojej historii Fryderyka w kategorii Album roku rock za płytę zatytułowaną 1986, co będzie jutro?. Ta historia pokazuje, że przekaz Dezertera, nawet w tak dynamicznie zmieniającym się świecie, pozostaje aktualny. Od Jarocina lat 80., przez zagraniczne trasy i zmiany brzmienia lat 90., po współczesne nagrody i koncerty pozostaje formacją, która konsekwentnie komentuje rzeczywistość z pozycji niezgody.
Źródła:
- Dezerter (zespół muzyczny), https://pl.wikipedia.org/wiki/Dezerter_(zesp%C3%B3%C5%82_muzyczny), [dostęp: 27.01.2026].
- Dezerter – Życie i twórczość | Artysta, https://culture.pl/pl/tworca/dezerter, [dostęp: 27.01.2026].
- TVP Info Publicystyka, Rozmowa z Krzysztofem Grabowskim – perkusistą i autorem tekstów zespołu Dezerter | KIEDYŚ TO BYŁO, https://www.youtube.com/watch?v=N83dwzA1JPw, [dostęp: 27.01.2026].
- Festiwal w Jarocinie, https://pl.wikipedia.org/wiki/Festiwal_w_Jarocinie, [dostęp: 27.01.2026].
- Dezerter w Jarocinie 1984. „To był najbardziej spektakularny koncert w naszej karierze”, https://trojka.polskieradio.pl/artykul/904187,dezerter-w-jarocinie-1984-to-byl-najbardziej-spektakularny-koncert-w-naszej-karierze, [dostęp: 27.01.2026].
